تب، بیقراری یا استفراغ در یک نوزاد ممکن است تنها نشانه عفونت ادراری باشد. اما نکتهای که بسیاری از والدین از آن اطلاع ندارند این است که دقت آزمایش کشت ادرار، قبل از هر چیز به نحوه نمونهگیری بستگی دارد. اگر نمونه بهدرستی گرفته نشود، ممکن است کودک به اشتباه مبتلا به عفونت تشخیص داده شود یا برعکس، یک عفونت واقعی از دست برود.
به همین دلیل، انتخاب روش مناسب نمونهگیری یکی از مهمترین مراحل تشخیص عفونت ادراری در کودکان است.
چرا نمونهگیری صحیح اهمیت دارد؟
ادرار داخل مثانه طبیعی استریل است. اما پوست اطراف ناحیه تناسلی حاوی باکتریهای طبیعی زیادی است. اگر هنگام نمونهگیری این باکتریها وارد نمونه شوند، نتیجه کشت ادرار ممکن است بهصورت مثبت کاذب گزارش شود.
پیامدهای این اتفاق میتواند شامل موارد زیر باشد:
- مصرف غیرضروری آنتیبیوتیک
- بستری شدن بیدلیل کودک
- انجام آزمایشهای تصویربرداری غیرضروری
- افزایش مقاومت میکروبی
- ایجاد نگرانی برای خانواده
روشهای نمونهگیری ادرار در کودکان
۱. نمونه ادرار میانی (Clean Catch)
این روش در شیرخواران و کودکانی که امکان ادرار کردن خودبهخود را دارند، در بسیاری از مراکز به عنوان اولین انتخاب توصیه میشود.
مراحل صحیح
✅ شستشوی دستها
✅ شستشوی ناحیه تناسلی با آب و صابون
✅ خشک کردن پوست در معرض هوا یا با گاز استریل
✅ کنار زدن مناسب پوست هنگام ادرار بخصوص در پسران ختنه نشده
✅ جمعآوری قسمت میانی جریان ادرار داخل ظرف استریل.(بهتر است قسمت اول ادرار در ظرف ریخته نشود)
مزایا
- بدون درد
- بدون تهاجم
- احتمال آلودگی کمتر از کیسه ادرار
- معایب:برای کودکان پوشکی قابل انجام نیست.
۲. سونداژ مثانه (Catheterization)
در نوزادان و شیرخوارانی که امکان گرفتن نمونه تمیز وجود ندارد، سونداژ یکی از دقیقترین روشهاست.این روش توسط پزشک یا پرستار باید انجام شود.
مزایا:
- احتمال آلودگی کم
- مناسب برای کشت ادرار
- انجام سریع در اورژانس
۳. آسپیراسیون سوپراپوبیک (Suprapubic Aspiration)
این روش دقیقترین راه تهیه نمونه استریل محسوب میشود.
در این روش پزشک با کمک سونوگرافی یا با معاینه مثانه را لمس کرده و با سوزن ظریف مستقیماً از مثانه نمونه تهیه میکند.
مزایا:
- تقریباً بدون آلودگی
- استاندارد طلایی برای نوزادان کوچک
البته به دلیل تهاجمی بودن، تنها در شرایط خاص انجام میشود.
۴. کیسه ادرار (Urine Bag)
این روش ساده و بدون درد است و در نوزادان و شیرخوران کوچک قابل انجام است، اما برای انجام کشت ادرار مناسب نیست.در صورت منفی بودن کشت ادرار میتوان به آن اعتماد کرد ولی در صورت مثبت بودن با روشهای استریل ذکر شده باید مجدد نمونه ادرار گرفت.علت آن تماس طولانی ادرار با پوست و ورود باکتریهای طبیعی پوست به نمونه است.
این کیسه ها را یا آزمایشگاه در اختیار شما قرار میدهد یا میتوانید از داروخانه تهیه کنید .کیسه ادراری به دو صورت مخصوص دختران و مخصوص پسران وجود دارد .که سوراخ کیسه ادراری دخترانه بیضی شکل و کیسه ادراری پسرانه گرد میباشد.ناحیه تناسلی کودک را با آب و صابون شسته و در معرض هوا یا با گاز استریل خشک کنید.قبل از خروج کیسه از پک استریل باید دست خود را با آب و صابون شسته و کاور روی سوراخ کیسه را جدا کنید و کیسه را به آرامی به ناحیه تناسلی کودک بچسبانید.
کیسه ادرار فقط برای چه مواردی مناسب است؟
- آزمایش کامل ادرار (Urinalysis)
- بررسی قند
- بررسی پروتئین
- بررسی کتون
- سایر آزمایشهای شیمیایی
اگر نتیجه آزمایش کیسه مشکوک به عفونت باشد، قبل از شروع درمان باید حتماً نمونه استریل با Clean Catch، سوند یا آسپیراسیون تهیه شود.
تکنیک تحریک مثانه
در کودکانی که هنوز قادر به کنترل ادرار نیستند ، میتوان از روش تحریک مثانه برای جمع اوری ادرار استفاده کرد.در این روش بهتر است از فرد دیگری هم کمک بگیرید :
-
کودک را به صورت عمودی نگه دارید
-
با انگشتان خود به آرامی روی ناحیه زیر ناف ضربه های آرام و پشن سرهم بزنید
-
همزمان، کمر کودک را ماساژ دهید
-
نمونه ادرار در ظرف استریل یا کیسه ادرار استریل که به کودک وصل است جمع آوری شود
توجه: نرخ موفقیت این روش حدود ۵۳٪ گزارش شده است.
لازم به تذکر است که گذاشتن هوله داغ یا کیسه آب گرم بر روی مثانه یعنی قسمت پایین شکم و زیرناف هم در ادرار کردن کمک کننده است.
نمونهگیری اشتباه چه اثری روی کشت ادرار دارد؟
تصور کنید کودک هیچ عفونت ادراری ندارد، اما نمونه از کیسه یا با رعایت نکردن اصول بهداشتی گرفته شده است.
در این حالت ممکن است:
🔴 باکتریهای پوست وارد نمونه شوند.
🔴 آزمایشگاه رشد باکتری گزارش کند.
🔴 پزشک تصور کند کودک دچار عفونت ادراری است.
در نتیجه:
- آنتیبیوتیک غیرضروری شروع میشود.
- ممکن است کودک بستری شود.
- سونوگرافی یا عکس مثانه درخواست شود.
- خانواده دچار استرس شوند.
از سوی دیگر، اگر نمونه مدت زیادی در دمای اتاق بماند، ممکن است باکتریها در ظرف تکثیر شوند و نتیجه کشت به اشتباه مثبت شود.
اگر نتوان نمونه را سریع به آزمایشگاه رساند چه کنیم؟
بهترین حالت این است که نمونه حداکثر طی ۱ تا ۲ ساعت به آزمایشگاه برسد.
اگر این امکان وجود ندارد:
- نمونه باید در یخچال (حدود ۴ درجه سانتیگراد) نگهداری شود.در این صورت تا 24 ساعت فرصت هست که نمونه به آزمایشگاه رسانده شود.
چند توصیه مهم و کاربردی برای والدین
✔ از داخل ظرف استریل چیزی را لمس نکنید.
✔ قبل از نمونهگیری از کرم یا پماد استفاده نکنید.
✔ نمونه را از پوشک خارج نکنید.
✔در صورتی که نمونه را با کیسه ادراری گرفته اید ،خود کیسه را در لیوان استریلی که آزمایشگاه به شما داده قرار دهید و ادرار را از کیسه به داخل لیوان خالی نکنید.
✔در صورتی که بیش از دو ساعت از چسباندن کیسه ادرار ی گذشته باشد ،باید کیسه از کودک جدا شده و مجددا ناحیه استریل شود و کیسه ادراری استریل دیگری چسبانده شود .در نتیجه بهتر است از ابتدا چند کیسه ادراری تهیه کنید.
✔در کودکانی که پوشک میشوند در صورتی که کودک اسهال داشته باشد احتمال آلودگی نمونه ادرار بسیار زیاد است و بهتر است از روش نمونه گیری با سوند یا با سوزن مستقیم از مثانه گرفته شود
✔ ادرار داخل لگن یا ظرف خانگی برای کشت مناسب نیست.(اشتباه رایج)
✔ در صورت درخواست پزشک برای کشت ادرار با سوند یا سوزن ، حتماً از روش توصیهشده استفاده کنید.
آیا آنتی بیوتیک قبل از کشت ادرار باید قطع شود؟
سوال بسیار مهمی است که توسط والدین به وفور پرسیده میشودو حتی گاهی راهنمایی اشتباه تکنیسین آزمایشگاه ایجاد مشکل میکند.نکته مهم اینست که آیا کشت ادرار قرار است برای تشخیص عفونت ادراری انجام شود یا برای پایش پاسخ به درمان.مثلا اگر کودک شما دچار تب بدون علایم است یا سوزش ادرار یا شب ادراری یا سایر علایم ادراری دارد که شما یا پزشک مشکوک است علت آن عفونت ادراری است بدیهی است که آزمایش کشت ادرار باید قبل از دریافت چرک خشک کن از بچه گرفته شود و بعد از نمونه گیری آنتی بیوتیک شروع شود .چرا که دریافت حتی یک دوز آنتی بیوتیک میتواند کشت را منفی و عفونت ادراری را ماسکه کند .ولی اگر بیمار تحت درمان عفونت ادراری است یا به علت برگشت ادرار یا مثانه عصبی و یا به هر دلیل دیگر آنتی بیوتیک پیشگیرانه شبانه استفاده میکند قطع آنتی بیوتیک قبل از کشت ادرار میتواند منجر به عود عفونت ادراری شود .در این شرایط هدف تشخیص عفونت ادراری نیست چرا که قبلا این تشخیص داده شده و برای پیشگیری عفونت بعدی بیمار تحت درمان آنتی بیوتیک پروفیلاکسی شبانه قرار گرفته است و هدف پزشک از ارسال آزمایش ادرار اینست که آیا این آنتی بیوتیک توانسته عفونت را کنترل کند یانه . مختصر کلام اینکه اگر قرار است کشت ادرار برای کودک فرستاده شود اگر در حال گرفتن آنتی بیوتیک نیست ابتدا آزمایش ادرار ارسال و سپس آنتی بیوتیک شروع شود ولی اگر در حال دریافت آنتی بیوتیک است بدون قطع آنتی بیوتیک نمونه ادرار ارسال شود.
جمعبندی
تشخیص صحیح عفونت ادراری تنها به نتیجه آزمایش وابسته نیست؛ کیفیت نمونهگیری، مهمترین عامل در قابل اعتماد بودن کشت ادرار است. یک نمونه استریل و صحیح میتواند از مصرف بیمورد آنتیبیوتیک، آزمایشهای غیرضروری و نگرانی خانواده جلوگیری کند و در مقابل، به تشخیص سریع و درمان مناسب کودک کمک کند.
دکتر زهرا پورنصیری ،متخصص کودکان و فوق تخصص کلیه کودکان
در صورت نیازبه مشاوره آنلاین یا دریافت نوبت حضوری کلیک بفرمایید.
بدون دیدگاه