سلام. من متخصص کودکان هستم. امروز میخواهم در مورد یک موضوع بسیار مهم و نجاتبخش صحبت کنم: **جلوگیری از مسمومیت با استامینوفن**؛ استامینوفن دارویی که شاید فکر کنید کاملاً بیخطر است، اما اگر درست مصرف نشود، میتواند جان کودک را به خطر بیندازد.اجازه دهید با یک **مورد واقعی** شروع کنم که هنوز هم برایم تکاندهنده است:
چند وقت پیش، در شیفت اورژانس، خانوادهای مضطرب با دو قوطی شیرخشک و دو نوزاد دوقلوی دو ماهه وارد شدند. دوقلوها در **هفته ۳۱ بارداری** به دنیا آمده بودند و وزن هنگام تولدشان **۱۷۰۰ و ۱۵۰۰ گرم** بود. خوشبختانه با مراقبتهای ویژه خوب رشد کرده بودند و در دو ماهگی واکسنهایشان را زده بودند. پس از واکسن، هر دو نوزاد تب کردند.
پزشک درمانگاه به والدین گفته بود: **«برای هر کدام، قطره استامینوفن را بر اساس وزن فعلی شان دو برابر محاسبه کنید وهر شش ساعت بدهید»**
اما والدین، **اشتباه وحشتناکی کردند**: بجای«محاسبه تعدادقطرات برحسب دو برابر وزن یعنی 6 قطره در6 ساعت » ،هر ۶ ساعت شش قطره چکان یعنی شش سیسی استامینوفن به هر نوزاد دادند! یعنی هر بار **۶۰۰ میلیگرم** استامینوفن بجای ۲۴ میلی گرم ! (هر قطره چکان حاوی 100 میلی گرم استامینوفن میباشد ،و حجم هر قطره چکان حدود یک سی سی یا یک میلی لیتر معادل 25 قطره میباشد .یعنی در هر قطره 4 میلی گرم استامینوفن وجود دارد).بعد از دو دوز والدین متوجه بدحالی شیرخواران شدند.
وقتی به اورژانس رسیدند، نوزادها بیحال، با تهوع شدید بودند. آزمایش کبدشان حکایت از **سمیت کبدی** داشت. مجبور شدیم آنتیدوت تجویز کنیم و چند روز در بخش مراقبتهای ویژه بستری شوند. خوشبختانه به موقع رسیده بودند و جانشان نجات پیدا کرد، اما این تجربه برای همیشه در ذهن آن خانواده ماند.
استامینوفن چیست و به چه اشکالی در بازار موجود میباشد؟
استامینوفن یا پاراستامول یکی از پرمصرفترین داروهای ضدتب و ضددرد در جهان است.این دارو در صورت مصرف صحیح بسیار ایمن است و از دوران نوزادی تا سالمندی مورد استفاده قرار میگیرد.اما همان دارویی که در دوز مناسب بیخطر است، در صورت مصرف بیش از حد میتواند به کبد آسیب جدی وارد کند.
استامینوفن به اشکال مختلف و دوزهای مختلف در داروخانه ها موجود است:قرص،قطره ،کپسول،شربت،سوسپانسیون،قرص جویدنی ،شیاف ،قرصهای آهسته رهش ،آمپول
نکته مهم
مسیله مهم اینست که استامینوفن فقط به صورت ساده عرضه نمیشود، بلکه در بسیاری از داروهای سرماخوردگی، ضد دردهای ترکیبی و شربتهای کودکان نیز وجود دارد. بنابراین ممکن است فرد بدون اطلاع، چند داروی مختلف مصرف کند و مجموع استامینوفن دریافتی او از حد مجاز فراتر رود.
فرضا تمام موارد زیر حاوی استامینوفن هستند:
- استامینوفن کدئین
- نوافن
- کلداکس
- اکتوکلد
- کلداستاپ
- کوریزان
- قرص سرماخوردگی بزرگسالان
- بسیاری از داروهای آنفلوآنزا و سرماخوردگی
برای دیدن اسامی تجاری و انواع اشکال استامینوفن های ساده و استامینوفن موجود در داروهای ترکیبی موجود در بازار ایران اینجا کلیک کنید
چرا مسمومیت با استامینوفن خطرناک است؟
استامینوفن (پاراستامول) در دوز صحیح، یک داروی **ضدتب و مسکن عالی** برای نوزادان و کودکان است .ولی چون دارویی است که بدون نسخه نیز از داروخانه قابل خرید است ،مصرف دوز نادرست و بروز مسمومیت در همه گروههای سنی شایع است.کبد ارگان اصلی در معرض خطر در مسمومیت استامینوفن است.
پس از ورود استامینوفن به بدن، بیشتر آن در کبد تجزیه میشود.
هنگامی که مقدار زیادی از دارو مصرف شود، مسیرهای طبیعی تجزیه استامینوفن اشباع میشوند و مادهای سمی به نام NAPQI تولید میشود.
این ماده میتواند سلولهای کبد را تخریب کند و در موارد شدید باعث:
- نارسایی حاد کبد
- نارسایی کلیه
- نیاز به پیوند کبد
- و حتی مرگ
شود.
اشتباهات رایج والدین
۱. استفاده از قطرهچکان به جای سرنگ مدرج
بسیاری از والدین تصور میکنند یک قطرهچکان کامل معادل یک دوز است.
در حالی که مقدار استامینوفن موجود در هر میلیلیتر ممکن است بین فرآوردههای مختلف متفاوت باشد.
قطره استامینوفن کودکان معمولاً ۱۰۰ میلیگرم در هر ۱ سیسی (حجم یک قطره چکان) است. همیشه غلظت را بخوانید!
۲. اشتباه گرفتن میلیلیتر با قطره
تفاوت زیادی بین «یک قطره» و «یک میلیلیتر» وجود دارد.
گاهی والدین به جای چند قطره، چند میلیلیتر کامل دارو را تجویز میکنند.البته توجه کنید که ” میلی لیتر” اسم دیگر “سی سی” میباشد.
۳. استفاده همزمان از چند داروی حاوی استامینوفن
بسیاری از داروهای سرماخوردگی کودکان و بزرگسالان نیز حاوی استامینوفن هستند.
بنابراین ممکن است کودک علاوه بر استامینوفن ساده، از طریق داروی سرماخوردگی نیز استامینوفن دریافت کند.
علائم مسمومیت با استامینوفن
مسمومیت معمولاً در **چهار مرحله** پیش میرود:
1.**ساعات ۰ تا ۲۴**: تهوع، استفراغ، بیحالی، بیاشتهایی – شبیه یک بیماری ویروسی ساده.
2.**ساعات ۲۴ تا ۷۲**: به ظاهر بهبودی! والدین فکر میکنند مشکل حل شده، اما کبد در حال تخریب است.
3.**ساعت ۷۲ تا ۹۶**: برگشت علائم شدید: درد سمت راست شکم، زردی، اختلال لخته شدن خون (خونریزی از لثه، کبودی بدون علت)، گیجی و شروع نارسایی کلیه
4.**بعد از ۴ روز**: یا بهبودی با درمان مناسب، یا نارسایی کامل کبد و نیاز به پیوند.
اگر فکر میکنید بیش از حد استامینوفن دادهاید، چه کار کنید؟
**۱. فوراً به نزدیکترین اورژانس مراجعه کنید** – حتی اگر کودک حالش خوب به نظر میرسد. بهترین راه نجات، تجویز آنتیدوت (اناستیل سیستئین) در ۸-۱۰ ساعت اول است.
**۲. بسته دارو و مقدار مصرف شده را همراه ببرید.**
**۳. اگر کودک هوشیار است سعی کنید فرضا با خوراندن آب نمک استفراغ ایجاد کنید.**
نکات طلایی برای والدین
– **قاشق خانگی استفاده نکنید!** فقط با قطره چکان همراه دارو یا سرنگ مخصوص اندازه بگیرید.
– **هر بار تاریخ و مقدار مصرف را یادداشت کنید.**
– **داروهای ترکیبی سرماخوردگی حاوی استامینوفن را همزمان ندهید.**
– **حداقل فاصله بین دفعات: ۶ ساعت برای نوزادان و کودکان کوچک.**
– **مصرف بیشتر از پنج بار در روز به مدت بیشتر از دو روز باعث مسمومیت مزمن میشود.**
– **اگر وزن کودک را دقیق نمیدانید، حتماً قبل از مصرف با پزشک مشورت کنید.**
حرف آخر
استامینوفن یک داروی معجزهآسا است، اما **اژدهایی در لباس میش** که باید با احتیاط از آن استفاده کرد. در مورد دو قلوهای آن داستان، خوشبختانه با درمان به موقع به زندگی عادی برگشتند و دچار نارسایی کبدی نیز نشدند.شما به عنوان والدین، بهترین محافظ کودک خود هستید. **هیچ وقت از روی تخمین یا حدس دارو ندهید.** اگر حتی یک شک دارید که شاید داروی زیادی دادهاید، وقت را تلف نکنید و به پزشک مراجعه کنید.
**از اینکه این مطلب را تا انتها مطالعه کردید متشکرم. سلامت فرزندانتان، آرزوی ما است.**
اگر در مورد مشکلات کودکان و نوزادانتان سوالی دارید، پیش از هرگونه اقدام خودسرانه با پزشک مشورت کنید. برای دریافت مشاوره آنلاین یا تعیین وقت ویزیت حضوری میتوانید با شماره ۰۹۳۸۶۲۸۲۵۲۷ تماس بگیرید یا اینجا کلیک کنید.
دکتر زهرا پورنصیری
متخصص کودکان و نوزادان | فوق تخصص نفرولوژی کودکان
بدون دیدگاه